ބުދަ، 18 ނޮވެމްބަރު 2026
ރިޕޯޓް

ފޯޅަވަހި ހޯދުމާއި ރަސްމީކޮށް ދޫކޮށްލުމުގައި އިހުމާލުވި ސަރުކާރާއި، ތަފްސީލް މިއޮތީ!

ފޯޅަވައްސާއި، ގުޅުން ހުރި ސަރަހައްދުގެ ކުރެހުން.
ފޯޅަވައްސާއި، ގުޅުން ހުރި ސަރަހައްދުގެ ކުރެހުން.

ޗާގޯސް ޖަޒީރާ ނުވަތަ "ފޯޅަވަހި" އަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ އެންމެ ދެކުނުން، އައްޑޫ ސިޓީއާ ގާތްގަނޑަކަށް 500 ކިލޯމީޓަރު ދުރުގައި އޮންނަ ޖަޒީރާ ރަށްތަކެކެވެ.

ތާރީޚީ ގޮތުން ބަލާއިރު، ދިވެހި މަސްވެރިންނަކީ އެ ސަރަޙައްދަށް މަހަށް ގޮސް، ބައެއް ރަށްތަކަށް ފައިބައި އުޅުނު ބައެކެވެ.

ދިވެހި ބަހުން އެތަނަށް ކިޔައިއުޅޭ "ފޯޅަވަހި" މި ނަމަކީވެސް އެކަމުގެ ދިގު ތާރީޚީ ހެއްކެކެވެ.

18 ވަނަ ގަރުނުގެ ތެރޭގައި ފަރަންސޭސިން އެ ސަރަޙައްދުގައި މީހުން އާބާދުކުރި ނަމަވެސް، 1814 އިން ފެށިގެން އެތަން އޮތީ އިނގިރޭސިންގެ ބާރުގެ ދަށުގައެވެ. އިނގިރޭސިން 1965 ވަނަ އަހަރު ޗާގޯސް ވަކިކޮށް، "ބްރިޓިޝް އިންޑިއަން އޯޝަން ޓެރިޓަރީ" އުފެއްދިއެވެ.

އަދި 1960 އާއި 1970 އާ ދެމެދު އެތަނުގެ އަސްލު ވަޒަންވެރިން ކަމުގައިވާ ޗާގޯސިއަނުން މަޖުބޫރުން ބޭރުކޮށް، "ޑިއޭގޯ ގާސިއާ" ގައި އެމެރިކާގެ އަސްކަރީ މަރުކަޒެއް ގާއިމުކުރިއެވެ.

ޗާގޯސް ސަރަޙައްދަކީ ކަނޑުމަހުގެ އާބާދީ ނުހަނު މުއްސަނދި، މަސްވެރިކަމަށް ޚާއްޞަ ސަރަޙައްދެކެވެ.

ރާއްޖޭގެ ޚާއްޞަ އިޤްތިޞާދީ ސަރަޙައްދު (EEZ) ކަނޑައެޅުމުގައި ރާއްޖެއަށް ގެއްލުނު ކަމަށް ބުނާ ބަޔަކީ ދެކުނުގެ މަސްވެރިން އާންމުކޮށް މަސްވެރިކަން ކުރާ ސަރަޙައްދަކަށް ވުމުން، މީގެ ސަބަބުން މަސްވެރިކަމުގެ ސިނާއަތަށް ނޭދޭވި އަސަރުތަކެއް ކުރެއެވެ.

އެ ސަރަޙައްދު ފުރިހަމައަށް ރާއްޖެއަށް ލިބިއްޖެނަމަ، މަސްވެރިކަމުގެ އިތުރުން ކަނޑުގެ އަޑީގެ ތެލާއި ގޭސް ފަދަ ވަޞީލަތްތަކުން ބޮޑު އިޤްތިޞާދީ މަންފާއެއް ލިބުމުގެ ފުރުޞަތު ފަހިވާނެއެވެ.

މި މައްސަލައިގައި ރާއްޖޭގެ ރައީސުންނާއި ދައުލަތްތަކުން ގެންގުޅުއްވި ސިޔާސަތުތަކަށް ބަލާއިރު ރައީސް މައުމޫން ޢަބްދުލްޤައްޔޫމްގެ ސަރުކާރުން ގެންގުޅުއްވީ ރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދު 200 މޭލަށް ދެމެހެއްޓުމުގެ ހަރުދަނާ ސިޔާސަތެކެވެ.

ބައިނަލްއަޤުވާމީ މައިދާނުގައި ޗާގޯސްއާ ގުޅޭގޮތުން އުފެދުނު ބަހުސްތަކުގައި، ރާއްޖޭގެ ސަރަޙައްދަށް އުނިކަމެއް އަތުވެދާނެ އެއްވެސް ކަމަކަށް އެމަނިކުފާނު ޖާގައެއް ނުދެއްވައެވެ. ރައީސް މައުމޫންގެ ވިސްނުންފުޅަކީ ރާއްޖޭގެ ސަރަޙައްދީ އިމަކީ ބަދަލުކުރެވޭނެ އެއްޗެއް ނޫން ކަމެވެ.

ރައީސް މުޙައްމަދު ނަޝީދުގެ ސަރުކާރުގައި މޮރިޝަސްއާއެކު މި މައްސަލައިގައި މަޝްވަރާތަކެއް ކުރެވުނެވެ.

އެމަނިކުފާނު ގެންގުޅުއްވި ވިސްނުންފުޅަކީ މޮރިޝަސްއާއެކު "ޖޮއިންޓް މެނޭޖްމަންޓް" އެއްގެ ދަށުން އެ ސަރަޙައްދު ބެލެހެއްޓުމެވެ. އެހެންނަމަވެސް، ރާއްޖޭގެ ސަރަޙައްދުން ބައެއް ދޫކޮށްލުމަކަށް އެ ސަރުކާރުން އެއްބަހެއް ނުވެއެވެ.

ރައީސް ޢަބްދުﷲ ޔާމީން ޢަބްދުލްޤައްޔޫމްގެ ސަރުކާރުން ގެންގުޅުއްވީ މި މައްސަލައިގައި އެންމެ ސާބިތު އަދި ހަރުކަށި ސިޔާސަތެވެ.

އދ. ގައި މޮރިޝަސްއާ ދެކޮޅަށް ރާއްޖެއިން ވޯޓު ދިނީ، ޗާގޯސްގެ މިލްކުވެރިކަން މޮރިޝަސްއަށް ލިބިއްޖެނަމަ ރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދު ކުޑަވެދާނެތީ އެކަން ހުއްޓުވުމުގެ މަޤްޞަދުގައެވެ. ރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދުން އިންޗިއެއްވެސް ދޫނުކުރާނެ ކަމަށާއި، އެއީ ދިވެހި މަސްވެރިންގެ ޙައްޤެއް ކަމަށް އެމަނިކުފާނު ވަކާލާތު ކުރެއްވިއެވެ.

ރައީސް އިބްރާހީމް މުޙައްމަދު ޞާލިޙްގެ ދައުރުގައި ރާއްޖޭގެ ޒަމާންވީ ޚާރިޖީ ސިޔާސަތަށް ބޮޑު ބަދަލެއް އައެވެ.

ކުއްލި ގޮތަކަށް މޮރިޝަސްގެ ސިޔާދަތީ ބާރު ގަބޫލުކޮށް ސިޓީއެއް ފޮނުވުމާ ގުޅިގެން، ބައިނަލްއަޤުވާމީ ކަނޑުގެ ޤާނޫނާ ބެހޭ ޓްރައިބިއުނަލް (ITLOS) އިން ނިންމީ ފުށުއަރާ ސަރަޙައްދު ދެބައިކުރުމަށެވެ.

މީގެ ސަބަބުން ރާއްޖެއަށް ގާތްގަނޑަކަށް 44,000 އަކަ ކިލޯމީޓަރުގެ ސަރަޙައްދެއް ގެއްލިގެން ދިޔައެވެ. މިއީ ޤާނޫނީ އިޖުރާއަތްތަކުގެ ތެރެއިން ނިމުނު ކަމެއް ކަމަށް އެ ސަރުކާރުން ބުނި ނަމަވެސް، މިއީ ރާއްޖެއަށް ލިބުނު ބޮޑު އުނިކަމެކެވެ.

ރައީސް ޑރ. މުޙައްމަދު މުޢިއްޒުގެ ސަރުކާރުގެ އެންމެ އިސް އަމާޒަކީ ގެއްލުނު ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދު އަނބުރާ ހޯދުން ކަމަށް ބުނެއެވެ. ITLOS ގެ ނިންމުން މުރާޖަޢާކުރުމާއި، ކުރީ ސަރުކާރުގެ ނިންމުންތަކުން ރާއްޖެއަށް ލިބުނު ގެއްލުންތައް އިޞްލާޙުކޮށް، ރާއްޖޭގެ ފުރިހަމަ EEZ ހޯދުމަށް ވަކާލާތުކުރުމަކީ މި ސަރުކާރުގެ އިސް ވާޖިބެއްގެ ގޮތުގައި ވަނީ ކަނޑައަޅާފައެވެ. އަދި ޤައުމީ މަސްލަހަތު ދޫކޮށްލުމަކީ ބަލައިގަނެވޭނެ ކަމެއް ނޫން ކަމަށް މި ސަރުކާރުން ވަނީ ބުނެފައެވެ.

ޗާގޯސް މައްސަލައިގައި އެންމެ ބޮޑު އިހުމާލެއްގެ ގޮތުގައި ފާހަގަކުރެވެނީ، ރައީސް ޞާލިޙްގެ ސަރުކާރުން ރައްޔިތުންނަށާއި ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހަށް ސިއްރުން މޮރިޝަސްގެ ބޮޑުވަޒީރަށް ސިޓީ ފޮނުއްވައި، ރާއްޖޭގެ ޒަމާންވީ ސްޓޭންޑް ބަދަލުކުރެއްވި ކުރުމެވެ. މިއީ ޤައުމުގެ އެންމެ މުހިންމު އެއް މިލްކިއްޔާތު ކަމުގައިވާ ކަނޑުގެ ސަރަޙައްދާ މެދު ވެވުނު ބޮޑު އިހުމާލެކެވެ.

މި ނިންމުމުގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ރާއްޖޭގެ މަސްވެރިންނަށާއި އަންނަން އޮތް ޖީލުތަކަށް ލިބެން އޮތް ބޮޑު ސަރަޙައްދެއް ވަނީ ދިވެހިންނަށް ގެއްލިފައެވެ.