ބުދަ، 18 ނޮވެމްބަރު 2026
ރިޕޯޓް

އޯގާތެރިކަމުގެ އިންތިހާ އަދި ނުގުޑާ އަޒުމުގެ ނަމޫނާއަކީ، ލޯބިވާ މަންމައެވެ.

މަންމައަށް ހެޔޮކޮށް ހިތާށެވެ. ކޮންމެ އިންސާނެއްގެ ސުވަރުގެ އޮތީ މަންމަގެ ފައިތިލަދަށުގައި ކަމެވެ.
މަންމައަށް ހެޔޮކޮށް ހިތާށެވެ. ކޮންމެ އިންސާނެއްގެ ސުވަރުގެ އޮތީ މަންމަގެ ފައިތިލަދަށުގައި ކަމެވެ.

މަންމަގެ ނަމަކީ ކޮންމެ އިންސާނެއްގެ ދުލުން ބޭރުވާ އެންމެ ފުރަތަމަ ލަފުޒެވެ. އެއީ ހަމައެކަނި ގޮވާލުމެއް ނޫނެވެ. އެއީ ދުނިޔޭގެ ހަލަބޮލިކަމުގެ ތެރޭގައި ހިތަށް ލިބޭ އެންމެ ބޮޑު ހަމަޖެހުމެވެ. ބައިނަލްއަޤުވާމީ މަންމަގެ ދުވަސް ފާހަގަކުރާއިރު، އަހަރެމެން މި ހަނދާން އާކުރަނީ އެއްވެސް ޝަރުތެއް ނެތް ލޯތްބެއްގެ ވާހަކައެވެ. އެއީ މުޅި އިންސާނިއްޔަތުގެ ބިންގާ ކަމުގައިވާ މަންމައިންގެ މަތިވެރިކަމެވެ.

ދިރިއުޅުމުގެ ދަތުރު ފެށެނީ މަންމަގެ ބަނޑުގެ ހިޔަލުންނެވެ. ނުވަ މަސްދުވަހު އުފުލި ބުރަޔާއި، ވިހެއުމުގެ ގަދަ ވޭނަކީ އެހެން އެއްވެސް އިންސާނަކަށް ތަޙައްމަލު ކުރެވޭނެ ކަންކަމެއް ނޫނެވެ. ދަރިފުޅުގެ ފުރަތަމަ ނޭވާއާއެކު މަންމަގެ އަމިއްލަ ހުރިހާ އުންމީދުތަކެއް ވަނީ އެ ދަރިފުޅާ ގުޅިފައެވެ. ދަރިފުޅުގެ ހިނިތުންވުމަށްޓަކައި މަންމަ އަމިއްލަ ނިދި ގުރުބާންކުރާއިރު، އެއީ ދުނިޔެއަށް ދައްކައިދޭ އެންމެ މަތިވެރި އިޙްސާންތެރިކަމެވެ.

މަންމައަކީ ދިރިއުޅުމުގެ ކޮންމެ މަރްޙަލާއެއްގައި ހުންނަ އެންމެ ވަރުގަދަ ތަނބެވެ. އަހަރެމެން ބަލިވުމުން އެންމެ ކައިރީގައި ހޭލާ ހުންނަނީ މަންމައެވެ. ހިތާމައެއް ދިމާވުމުން ބޮލުގައި ފިރުމާލާފައި "ދެން ދެރަނުވޭ" ބުނެލާ އަޑަކީ ކޮންމެ ބޭހަކަށްވުރެ އަސަރުގަދަ ޝިފާއެކެވެ. މަންމަގެ ދުނިޔެ ބިނާވެފައިވަނީ ދަރިންގެ ކާމިޔާބީގެ މައްޗަށެވެ. އެއީ ދަރިންގެ ކޮންމެ ކާމިޔާބީއެއްގައި ފަޚުރުވެރިކަމާއެކު އެންމެ ކުރީގައި ހުންނަ އިންސާނާއެވެ.

މަންމަ އަކީ ހަމައެކަނި ދިރިއުޅުމުގެ ބިންގަލެއް ނޫނެވެ. އެއީ އަހަރެމެންގެ އަޚުލާޤާއި ސޫރަ ބައްޓަންކޮށްދޭ ފުރަތަމަ މަދަރުސާއެވެ. ދިރިއުޅުމުގެ ތެދު މަގު ދައްކައިދީ، ހިތްވަރާއި ކެތްތެރިކަމުގެ ފިލާވަޅުތައް އަމަލުން ދަސްކޮށްދެނީ މަންމައެވެ. މުޖުތަމަޢަށް ބޭނުންތެރި، ހެޔޮލަފާ އިންސާނަކަށް އަހަރެމެން ހަދައިދިނުމަށްޓަކައި މަންމަ ކުރާ މިންނެތް މަސައްކަތަކީ އެއްވެސް އަގަކުން މިން ނުކުރެވޭނެ މަތިވެރި ޚިދުމަތެކެވެ.

ކޮންމެ ސަގާފަތަކާއި ކޮންމެ ދީނެއްގައިވެސް މަންމައަށް ދީފައިވަނީ އެންމެ މަތިވެރި ދަރަޖައެވެ. މަންމަގެ ލޯތްބަކީ ބަހާއި ރަހައަށް ބެލުމެއް ނެތި، ދުނިޔޭގެ ކޮންމެ ކަންކޮޅެއްގައިވެސް އެއްގޮތަކަށް އޮތް ބާރެކެވެ. މިއަދު އަހަރެމެން ހޯދާ ކޮންމެ ކާމިޔާބީއެއްގެ ފަހަތުގައިވަނީ މަންމަގެ ސިއްރު ދުޢާތަކާއި، އަހަރެމެންނަށްޓަކައި އެ މަންމަ ދުށް ފޮނި ހުވަފެންތަކެވެ. އެހެންކަމުން މަންމަގެ ހަނދާންތަކަކީ އަބަދުވެސް އަހަރެމެންގެ ހިތްތަކުގައި ދިރިދިރި ހުންނާނެ މާބޮނޑިއެކެވެ.

ގިނަ ފަހަރަށް އަހަރެމެންނަށް މަންމަގެ އަގު ވަޒަންކުރެވެނީ މާ ލަސްވާ ފަހުންނެވެ. މަންމަގެ މޫނުމަތިން ފެންނަ ރޫޖެހިފައިވާ ހަންގަނޑަކީ އަހަރެމެން ބޮޑުކުރުމަށްޓަކައި ކުރި ބުރަ މަސައްކަތުގެ ހެކިތަކެވެ. މި ދުވަހަކީ ހަމައެކަނި އަހަރަކު އެއްފަހަރު މާބޮނޑިއެއް ދީގެން ނިންމާލަންޖެހޭ ދުވަހެއް ނޫނެވެ. މިއީ މަންމަގެ ކޮންމެ ނޭވާއަކީ އަހަރެމެންނަށްޓަކައި ވެފައިވާ ގުރުބާނީއެއްކަން ދެނެގަނެ، އެކަމަށް ޝުކުރުވެރިވާންވީ ދުވަހެވެ.

ވަގުތަކީ އެއްވެސް މީހަކަށްޓަކައި މަޑުކުރާނެ އެއްޗެއް ނޫނެވެ. މިއަދު އަހަރެމެންގެ ހިޔަލުގައި ހުރި މަންމަ މާދަމާ ފެންނާކަށް ނޯންނާނެއެވެ. އެހެންކަމުން، މަންމަ ދުނިޔޭގައި ހުއްޓައި އެ ހިތަށް އުފާވެރިކަން ގެނެސްދިނުމަކީ ކޮންމެ ދަރިއެއްގެ މައްޗަށް އޮތް ވާޖިބެކެވެ. މަންމަގެ އަތުގައި ހިފައިލުމާއި، ލޯބިން ބަލާލާ ކޮންމެ ބަލާލުމަކީ އެ މަންމައަށް ލިބޭނެ އެންމެ ބޮޑު ހިތްހަމަޖެހުމެވެ.

މަންމައަށް ދެއްވާފައިވާ މަތިވެރި ޤަދަރާއި އިޙްތިރާމަކީ ހަމައެކަނި ދުނިޔަވީ އާދަކާދައެއް ނޫނެވެ. މާތްވެތި އިސްލާމްދީނުގައި މަންމައަށް ދެއްވާފައިވަނީ ނުހަނު މަތިވެރި ދަރަޖައެކެވެ. ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި މާތްﷲ ވަނީ އެކަލާނގެއަށް އަޅުކަން ކުރުމަށް އަމުރުކުރެއްވުމާ ވިދިގެން، މައިންބަފައިންނަށް ހެޔޮކޮށް ހިތުމަށް ވަޞިއްޔަތް ކުރައްވާފައެވެ. ސޫރަތުލް އިސްރާގެ 23 ވަނަ އާޔަތުގައި މާތްﷲ ވަޙީކުރައްވާފައިވެއެވެ. (وَقَضَىٰ رَبُّكَ أَلَّا تَعْبُدُوٓا۟ إِلَّآ إِيَّاهُ وَبِٱلْوَٰلِدَيْنِ إِحْسَـٰنًا) މާނައީ: "އަދި އެކަލާނގެއަށް މެނުވީ އެހެން ފަރާތަކަށް ތިޔަބައިމީހުން އަޅުކަން ނުކުރުމަށާއި، މައިންބަފައިންނަށް ހެޔޮކޮށް ހިތުމަށް، ކަލޭގެފާނުގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ ކަނޑައަޅުއްވައި އަމުރުކުރެއްވިއެވެ." މިއީ މަންމަގެ ޚިދުމަތުގައި ދެމިހުރުމަކީ ހަމައެކަނި އިންސާނީ ވާޖިބެއް ނޫންކަމާއި، އެއީ އީމާންކަމާ ގުޅިފައިވާ މަތިވެރި އަޅުކަމެއްކަން ހަނދާންކޮށްދޭ ދަލީލެކެވެ.

ހަމައެހެންމެ، މާތް ނަބިއްޔާ ﷺ ގެ ސުންނަތުންވެސް މަންމަގެ ޙައްޤުތަކުގެ މަތިވެރިކަން ވަރަށް ސާފުކޮށް އެނގެން އޮވެއެވެ. މީހަކު އައިސް ރަސޫލާ ﷺ އަށް ދެންނެވިއެވެ. "އޭﷲގެ ރަސޫލާއެވެ! ތިމަންނާ އެންމެ ހެޔޮކޮށް ހިތުން ޙައްޤުވަނީ ކާކަށްތޯއެވެ؟" ޙަދީޘް ކުރެއްވިއެވެ. "ތިބާގެ މަންމައަށެވެ." ދެންވެސް ދެންނެވިއެވެ. "ދެން ކާކަށްތޯއެވެ؟" ޙަދީޘް ކުރެއްވިއެވެ. "ތިބާގެ މަންމައަށެވެ." ތިންވަނަ ފަހަރަށްވެސް ދެންނެވުމުން ޙަދީޘް ކުރެއްވިއެވެ. "ތިބާގެ މަންމައަށެވެ." ހަތަރުވަނަ ފަހަރު ސުވާލުކުރުމުން ޙަދީޘް ކުރެއްވިއެވެ. "ތިބާގެ ބައްޕައަށެވެ." މި ޙަދީޘުން އެނގިގެންދަނީ މަންމައަކު އުފުލާ ތަފާތު ތިން ބުރައެއްގެ ސަބަބުން، އެބަހީ ބަނޑުގައި އުފުލުމާއި، ވިހެއުމުގެ ވޭނާއި، އަދި ކިރުދީ ބޮޑުކުރުމުގެ ބުރަދަނަށް ބަލައި، އެކަނބަލުންގެ ޙައްޤު އެހެން އެންމެންނަށްވުރެ އިސްވެގެންވާ ކަމެވެ. މަންމަގެ ހިތްހަމަޖެހުމަކީ ދުނިޔެއާއި އާޚިރަތުގެ ބާއްޖަވެރިކަން ލިބުމުގެ އަޞްލެވެ.


ޖުމުލަކޮށް ދަންނަވަން އޮތީ، ކޮންމެ އިންސާނެއްގެ ސުވަރުގެ އޮތީ މަންމަގެ ފައިތިލަދަށުގައި ކަމެވެ. މަންމައަކީ ދުނިޔެއަށް ލިބިފައިވާ އެންމެ ބޮޑު ނިޢުމަތެވެ. މި ދުވަހު އަހަރެމެންގެ އަޒުމަކަށް ވާންވީ މަންމަގެ ލޮލުން ކަރުނައެއް ނޭޅުވުމެވެ. އަދި އެ މަންމަގެ ލޯތްބާއި އޯގާތެރިކަމުގެ އަގު އަބަދުވެސް ވަޒަންކުރާ ބަޔަކަށް ވުމެވެ. އެއީ މަންމައަކީ އަހަރެމެންގެ މުޅި ދިރިއުޅުމުގެ ނޫރު ކަމުގައިވާތީއެވެ.