ބުދަ، 18 ނޮވެމްބަރު 2026
ރިޕޯޓް

ދުނިޔޭގެ ލީޑަރުން ފަލަސްތީނުގެ ދައުލަތަކަށް ތާއީދުކޮށް، އެމެރިކާ އާއި އިޒްރޭލާ ދެކޮޅު ހަދައިފި

އިޒްރޭލުންދަނީ ފަލަސްތީނު ރައްޔިތުން ޣައްޒާއިން ބޭރުކުރަމުން --- ފޮޓޯ: އަލްޖަޒީރާ
އިޒްރޭލުންދަނީ ފަލަސްތީނު ރައްޔިތުން ޣައްޒާއިން ބޭރުކުރަމުން --- ފޮޓޯ: އަލްޖަޒީރާ

އ.ދ.ގެ ޖަލްސާއެއްގައި ދުނިޔޭގެ އެތައް ލީޑަރުންނެއް ފަލަސްތީނުގެ ދައުލަތަކަށް ތާއީދުކޮށް ވާހަކަ ދައްކައިފިއެވެ. މިއީ ޣައްޒާ ހަނގުރާމަ ފެށުނުތާ ދެ އަހަރެއްހާ ދުވަސް ފަހުން ފަލަސްތީނަށް ލިބުނު ބޮޑު ކާމިޔާބެކެވެ. ނަމަވެސް މިކަމަށް އިޒްރޭލާއި އެމެރިކާއިން ވަނީ ވަރަށް ބޮޑަށް ދެކޮޅު ހަދާފައެވެ.

ފްރާންސްގެ ރައީސް އެމަނުއެލް މެކްރޯން ވަނީ ފަލަސްތީނުގެ ދައުލަތް ރަސްމީކޮށް ބަލައިގަންނާނެކަން އިއުލާން ކުރައްވާފައެވެ. މިއީ ސައުދީ އަރަބިއްޔާއާއެކު ބޭއްވި ބައްދަލުވުމެއްގައި އިއުލާން ކުރެއްވި ކަމެކެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން ފަލަސްތީނުގެ ރައްޔިތުންގެ ހިތްވަރު އިތުރުވެގެންދާނެ ކަމަށް ބެލެވެއެވެ.

އިޒްރޭލުގެ އެންމެ ހައްދުފަހަނަޅާފައިވާ ސަރުކާރުން ވަނީ ފަލަސްތީނުގެ ދައުލަތެއް އުފެދުމަށް ދެކޮޅު ހަދާފައެވެ. އަދި ހަމާސް ޖަމާއަތާ ދެކޮޅަށް ޣައްޒާގައި ކުރަމުންދާ ހަނގުރާމަ ކުރިއަށް ގެންދާނެ ކަމަށްވެސް ބުނެފައިވެއެވެ. 2023 ވަނަ އަހަރުގެ އޮކްޓޯބަރު މަހުގެ 7 ވަނަ ދުވަހު ހަމާސް އިން އިޒްރޭލަށް ދިން ހަމަލާގައި 1,200 މީހުން މަރުވެފައިވެއެވެ.

ޣައްޒާގައި އިޒްރޭލުން ހިންގާ އަސްކަރީ އޮޕަރޭޝަންތަކުގެ ސަބަބުން 65,000 އަށް ވުރެ ގިނަ ފަލަސްތީނުގެ ރައްޔިތުން މަރުވެފައިވާ ކަމަށް އެ ސަރަހައްދުގެ ސިއްހީ އިދާރާތަކުން ބުނެއެވެ. މިކަމާ ގުޅިގެން ދުނިޔޭގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކުން އިޒްރޭލަށް ވަނީ ފާޑުކިޔުން އަމާޒުވެފައެވެ. ފަހުގެ ހަފްތާތަކުގައި އިޒްރޭލުން ވަނީ ޣައްޒާ ސިޓީއަށް ބިމުން ހަމަލާ ދޭން ފަށާފައެވެ. އަދި ހަނގުރާމަ ހުއްޓާލުމުގެ އެއްވެސް އުންމީދެއް ނެތެވެ.

މެކްރޯން ވިދާޅުވީ، "އަޅުގަނޑުމެން ސުލްހައިގެ މަގު ފަހިކުރަން ޖެހޭނެއެވެ." އަދި "އިޒްރޭލާއި ފަލަސްތީނު އެކުގައި ސުލްހަވެރިކަމާއެކު ދިރިއުޅުމުގެ ދެ ދައުލަތުގެ ހައްލު ހިފެހެއްޓުމަށް އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކުރެވެން ހުރި ހުރިހާ ކަމެއް ކުރަން ޖެހޭނެއެވެ." މިހެން ވިދާޅުވެ، ފަލަސްތީނުގެ ދައުލަތް ބަލައިގަތުމުގެ ނިންމުން އިއުލާން ކުރެއްވުމުން ގިނަ ބައެއްގެ ތަރުހީބު ލިބިފައިވެއެވެ.

އިޒްރޭލުން ބުނެފައިވަނީ މިފަދަ ކަންކަމުގެ ސަބަބުން ސުލްހަވެރިކަމާއެކު ހަނގުރާމަ ނިމުމަކަށް ގެނައުމަށް ހުރަސް އެޅޭނެ ކަމަށެވެ.

ތުރުކީގެ ރައީސް ރަޖަބު ތައްޔިބު އުރުދުޣާން، ކެނެޑާގެ ބޮޑުވަޒީރު މާކް ކާނީ އަދި އ.ދ.ގެ ސެކްރެޓަރީ ޖެނެރަލް އެންޓޯނިއޯ ގުޓަރޭސް ވެސް މި ހަރަކާތުގައި ވާހަކަ ދައްކަވާފައިވެއެވެ.

ސްޕެއިންގެ ބޮޑުވަޒީރު ޕެޑްރޯ ސަންޗޭޒް، އޭނާގެ ސަރުކާރުން 2024 ވަނަ އަހަރު ފަލަސްތީނުގެ ދައުލަތް ބަލައިގެންފައިވާއިރު، ރޮއިޓަރސް އަށް ދެއްވި އިންޓަވިއުއެއްގައި ވިދާޅުވީ ފަހުގެ މިކަންކަން ވަރަށް މުހިންމު ކަމަށެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވީ، "ސެކިއުރިޓީ ކައުންސިލްގެ ދެ ގައުމެއް ކަމަށްވާ އިނގިރޭސިވިލާތާއި ފްރާންސުން ފަލަސްތީނުގެ ދައުލަތް ބަލައިގަނެފައިވާއިރު، ހުޅަނގުގެ މުޖުތަމަޢުގައި މިހާރު ގިނަ ގައުމުތަކުން ފަލަސްތީނުގެ ދައުލަތް ބަލައިގަނެފައިވެއެވެ."

މެކްރޯން ވަނީ ފަލަސްތީނުގެ އޮތޯރިޓީއަށް އައު ބަދަލުތަކެއް ގެނައުމަށްޓަކައި ފްރާންސުން އެމްބަސީއެއް ހުޅުވާނެ ކަމަށް ވިދާޅުވެފައެވެ. މިކަމަށްޓަކައި އިސްލާހީ މަސައްކަތްތަކެއް ކުރުމާއި، ހަނގުރާމަ ހުއްޓާލުމާއި، ހަމާސްގެ ބެލުމުގެ ދަށުގައި ތިބި ހުރިހާ ހައްޔަރުވެފައިވާ މީހުން ދޫކޮށްލުން ހިމެނެއެވެ.

މި ހަފްތާގައި އ.ދ.ގެ ޖެނެރަލް އެސެމްބްލީގެ ބައްދަލުވުމުގެ ކުރިން ލަކްޒަމްބާގް، މޯލްޓާ، ބެލްޖިއަމް އަދި މޮނާކޯ ވެސް ވަނީ ފަލަސްތީނުގެ ދައުލަތް ބަލައިގެންފައިވާ 193 އ.ދ. މެންބަރު ގައުމުތަކުގެ ތެރެއިން ހިމެނިފައެވެ. މިއީ މިހާރު ވެސް ތިންބައިކުޅަ އެއްބައި ގައުމުތަކުން ފަލަސްތީނުގެ ދައުލަތް ބަލައިގެންފައިވާ ކަމެކެވެ.

މެކްރޯން ޖުލައި މަހު ދެއްވި ވައުދާ ގުޅިގެން އިނގިރޭސިވިލާތާއި، ކެނެޑާ އަދި އޮސްޓްރޭލިއާ ވެސް ވަނީ ފަލަސްތީނުގެ ދައުލަތް ބަލައިގެންފައެވެ.

ފަލަސްތީނުގެ ރައީސް މަހްމޫދު އައްބާސް ވިދާޅުވީ، "އަދިވެސް މިކަން ނުކުރާ ފަރާތްތަކުން މިކަން ކުރުމަށް އަޅުގަނޑުމެން ގޮވާލަމެވެ." އަދި "ފަލަސްތީނަކީ އ.ދ.ގެ ފުރިހަމަ މެންބަރަކަށް ވުމަށްޓަކައި ތިޔަބޭފުޅުންގެ އެހީތެރިކަމަށް އަޅުގަނޑުމެން އެދެމެވެ." މިހެން ވިދާޅުވެ، ހަނގުރާމަ ހުއްޓާލުމަށްފަހު އެއް އަހަރުގެ ތެރޭގައި އިސްލާހީ މަސައްކަތްތަކެއް ކުރުމާއި އިންތިޚާބު ބޭއްވުމަށް ވައުދުވެވަޑައިގެންނެވިއެވެ.

ފަލަސްތީނުގެ ދައުލަތުގެ ވަފުދަކަށް އ.ދ.ގައި އޮބްޒާވަރުގެ ދަރަޖަ ލިބިފައިވީ ނަމަވެސް ވޯޓު ދިނުމުގެ ހައްގެއް ނޯވެއެވެ. ކިތަންމެ ގިނަ ގައުމުތަކުން ފަލަސްތީނުގެ މިނިވަންކަން ބަލައިގަތް ނަމަވެސް، އ.ދ.ގެ ފުރިހަމަ މެންބަރުކަން ލިބުމަށް ސެކިއުރިޓީ ކައުންސިލްގެ ހުއްދަ ބޭނުންވެއެވެ. އެތަނުގައި އެމެރިކާއަށް ވެޓޯ ކުރުމުގެ ބާރު ލިބިފައިވެއެވެ.

ދެ ދައުލަތުގެ ހައްލަކީ 1993 ވަނަ އަހަރުގެ އޮސްލޯ އެކޯޑްސް އިން ފެށިގެން އެމެރިކާގެ އެހީތެރިކަމާއެކު ކުރިއަށް ގެންދިޔަ ސުލްހައިގެ މަސައްކަތުގެ ބިންގަލެވެ. ނަމަވެސް މި މަސައްކަތަށް ދެ ފަރާތުން ވެސް ވަރަށް ބޮޑަށް ދެކޮޅު ހަދާފައިވާއިރު، މިހާރު އެކަން ވަނީ ނިމުމަކަށް އައިސްފައެވެ.

2014 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން ދެ ދައުލަތުގެ ހައްލާ ބެހޭ އެއްވެސް މަޝްވަރާއެއް ކުރިއަށް ގެންގޮސްފައެއް ނުވެއެވެ.

އެމެރިކާ އާއި އިޒްރޭލުން ވަނީ ހޯމަ ދުވަހު ބޭއްވި މި ބައްދަލުވުން ބޮއިކޮޓް ކޮށްފައެވެ. އިޒްރޭލުގެ އ.ދ.ގެ ސަފީރު ޑެނީ ޑެނޮން ވިދާޅުވީ، ބޮޑުވަޒީރު ބެންޖަމިން ނަތަންޔާހޫ އަންނަ ހަފްތާގައި އިޒްރޭލަށް ވަޑައިގަތުމަށްފަހު، ފަލަސްތީނުގެ ދައުލަތް ބަލައިގަތުމުގެ އިއުލާންތަކަށް ރައްދު ދޭނެ ގޮތްތަކާ މެދު މަޝްވަރާ ކުރާނެ ކަމަށެވެ. ނަތަންޔާހޫ ވަނީ ހަމާސް ނައްތާލެވެންދެން ހަނގުރާމަ ނުނިމޭނެ ކަމަށް ވިދާޅުވެ، ފަލަސްތީނުގެ ދައުލަތެއް ބަލައިނުގަންނާނެ ކަމަށް ވެސް ވިދާޅުވެފައެވެ.

އެމެރިކާއިން ވަނީ ފަލަސްތީނުގެ ދައުލަތް ބަލައިގަތުމުގެ ސަބަބުން އިތުރު މައްސަލަތައް ކުރިމަތިވާނެ ކަމަށް އެހެން ގައުމުތަކަށް އަންގާފައެވެ.

އިޒްރޭލުން ޣައްޒާގައި ހިންގާ ހަމަލާތައް ވަރުގަދަވެ، ވެސްޓް ބޭންކްގައި އިޒްރޭލުގެ ވަޒަންވެރިންގެ ހަމަލާތައް އިތުރުވަމުންދާތީ، ދެ ދައުލަތުގެ ހައްލުގެ ވިސްނުން ނެތިގެން ދިޔުމުގެ ކުރިން މިހާރުން މިހާރަށް ކަމެއް ކުރުމަށް ބައެއް ގައުމުތަކުން ވަނީ ބާރު އަޅާފައެވެ.

ޔޫރަޕުގެ ބައިބައިވުންތަކާއި އިޒްރޭލުގެ ރައްދު

ޔޫރަޕުގެ ގިނަ ގައުމުތަކުން މިހާރު ފަލަސްތީނުގެ ދައުލަތް ބަލައިގަނެފައިވާއިރު، އެ ބައްރުގެ ދެ ބޮޑު އިގްތިސާދެއް ކަމަށްވާ ޖަރުމަނުވިލާތާއި އިޓަލީން ވަނީ މިފަދަ ކަމެއް އަވަހަށް ނުކުރާނެ ކަމަށް އިޝާރާތްކޮށްފައެވެ.

ޖަރުމަނުވިލާތުން — ހޮލޮކޯސްޓްގެ ސަބަބުން އިޒްރޭލަށް ވަރަށް ބޮޑަށް ތާއީދު ކުރަމުން އައި ނަމަވެސް — އިޒްރޭލުގެ ސިޔާސަތުތަކަށް ފާޑުކިޔުން އިތުރުކޮށްފައިވެއެވެ. ނަމަވެސް ފަލަސްތީނުގެ ދައުލަތް ބަލައިގަތުން އަންނަން ޖެހޭނީ ދެ ދައުލަތުގެ ހައްލަކަށް އެއްބަސްވުމުގެ ސިޔާސީ މަސައްކަތެއްގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ކަމަށް ޖަރުމަނުން ބުނެއެވެ.

ޖަރުމަނު ސަރުކާރުގެ ތަރުޖަމާނަކު ހޯމަ ދުވަހު ވިދާޅުވީ އިޒްރޭލުން ހިފާފައިވާ ސަރަހައްދުތަކަށް އިތުރު ބަދަލެއް ނުގެނައުމަށް ކަމަށެވެ.

އިޓަލީން ބުނެފައިވަނީ ފަލަސްތީނުގެ ދައުލަތް ބަލައިގަތުމަކީ "ނަތީޖާއެއް ނެތް ކަމަކަށް ވެދާނެ" ކަމަށެވެ.

އިޒްރޭލުން ވަނީ ހިފާފައިވާ ވެސްޓް ބޭންކްގެ ބައެއް ސަރަހައްދުތައް އިޒްރޭލާ ގުޅުވައިލުމަށް ވިސްނަމުންނެވެ. މިއީ ފަލަސްތީނުގެ ދައުލަތް ބަލައިގަތުމަށް ދެވޭ ރައްދެއްގެ ގޮތުގައި ކުރެވިދާނެ ކަމެއް ކަމަށް އިޒްރޭލުގެ އޮފިޝަލުން ބުނެއެވެ. ނަމަވެސް މިކަންކަމަކީ އެހާ ބޮޑު އަސަރެއް ކުރާނެ ކަމެއް ނޫން ކަމަށް ބެލެވެއެވެ.

މިކަމުގެ ސަބަބުން ޔޫއޭއީ ފަދަ ގައުމުތަކާ ގުޅުން ގޯސްވެދާނެއެވެ. ޔޫއޭއީއަކީ 2020 ވަނަ އަހަރު އެމެރިކާގެ މެދުވެރިކަމާއެކު އިޒްރޭލާ ގުޅުން ގާއިމުކުރި އަރަބި ގައުމުތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ މުހިންމު އެއް ގައުމެވެ. ޔޫއޭއީން ބުނެފައިވަނީ މިފަދަ ކަމެއްގެ ސަބަބުން އެއްބަސްވުމުގެ ރޫހަށް އަސަރު ކުރާނެ ކަމަށެވެ.

އެމެރިކާއިން ވަނީ އިޒްރޭލާ ދެކޮޅަށް ފިޔަވަޅު އަޅާ ފަރާތްތަކަށް ކުރިމަތިވެދާނެ ނަތީޖާތަކާ މެދު އިންޒާރު ދީފައެވެ. މިކަމުގެ ތެރޭގައި ސަމިޓް ބޭއްވި ފްރާންސް ވެސް ހިމެނެއެވެ.