ބުދަ، 18 ނޮވެމްބަރު 2026
ދީން

އިސްލާމީ ރިވެތި ނަމޫނާގެ ތެރެއިން: ހިނިތުންވުމަކީ ޞަދަޤާތެކެވެ.

އިސްލާމީ ރިވެތި ނަމޫނާގެ ތެރެއިން: ހިނިތުންވުމަކީ ޞަދަޤާތެކެވެ.

އިންސާނީ މުޖުތަމަޢުގައި އެކަކު އަނެކަކާ އޮންނަ ގުޅުން ބަދަހިކުރުމަށްޓަކައި ބޭނުންކުރެވޭ އެންމެ ބާރުގަދަ، އަދި އެންމެ ޚަރަދު ކުޑަ ވަސީލަތަކީ ހިނިތުންވުމެވެ. މިއީ ބަހަކާ ނުލައި މުޢާމަލާތްކޮށްދޭ ބަހުރުވައެކެވެ. އިސްލާމްދީނަކީ އިންސާނާގެ ދިރިއުޅުމުގެ ހުރިހާ ކަމެއް ޝާމިލުވާ ގޮތަށް އައިސްފައިވާ ދީނަކަށްވީތީ، މީހުންނާ ބައްދަލުކޮށް އުޅުމުގެ އަދަބުތަކުގެ ތެރޭގައި ހިނިތުންވުން ހިމަނައި، އެކަމަކީ އަޅުކަމެއްގެ ގޮތުގައި ވަނީ ލައްވާފައެވެ. އެހެންކަމުން މުސްލިމުންގެ ނަޒަރުގައި ހިނިތުންވުމަކީ ހަމައެކަނި އިޖުތިމާޢީ ރީތި އާދައެއް ނޫނެވެ. އެއީ މަތިވެރި ޘަވާބާއި ދަރުމަ ލިބޭ ޞަދަޤާތެކެވެ.

އިސްލާމްދީނުގައި ޞަދަޤާތުގެ މާނަ ވަރަށް ފުޅަލެވެ. އެއީ ހަމައެކަނި މުދަލުން ނުވަތަ ފައިސާއިން ކުރާ ހޭދައެއް ނޫނެވެ. ހެޔޮ ކޮންމެ ޢަމަލަކީ ޞަދަޤާތެއް ކަމުގައި ދީން ބަޔާންކުރެއެވެ. މިކަން ސާބިތުކޮށްދެއްވައި އިމާމް ތިރްމިޛީ ރިވާކުރެއްވި ޙަދީޘެއްގައި ކީރިތި ރަސޫލާ (ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ) ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ:

((تَبَسُّمُكَ فِي وَجْهِ أَخِيكَ لَكَ صَدَقَةٌ))

މާނައީ: "ތިބާގެ އަޚާގެ މޫނަށް ބަލައި ހިނިތުންވެލުމަކީ ތިބާއަށް ލިޔެވޭ ޞަދަޤާތެކެވެ."

މި ޙަދީޘުން އެނގިގެންދަނީ، މުސްލިމުން އެކަކު އަނެކަކާ ބައްދަލުވާ ހިނދު، އުފާވެރި މޫނަކާއެކު ބައްދަލުކުރުމަކީ ﷲ ގެ ޙަޟްރަތުގައި ޘަވާބާއި ދަރުމަ ލިބޭނޭ ކަމެއް ކަމެވެ. އެހެންކަމުން، ފައިސާވެރިއަކަށް ނުވިޔަސް، ކޮންމެ މީހަކަށްވެސް މި މަތިވެރި ޞަދަޤާތް ކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ވަނީ ހުޅުވިފައެވެ.

މިކަމުގައި އަޅުގަނޑުމެންނަށް އޮތް އެންމެ ރިވެތި ނަމޫނާއަކީ އަޅުގަނޑުމެންގެ ލޮބުވެތި ނަބިއްޔާ (ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ) އެވެ. އެކަލޭގެފާނަކީ އަބަދުވެސް ހިނިތުންވެވަޑައިގެން ހުންނަވާ، މީހުންނާ ގުޅޭ ބޭކަލެކެވެ. އެކަލޭގެފާނުގެ މި ރިވެތި ސިފަފުޅާ ބެހޭގޮތުން ޢަބްދުﷲ ބިން އަލްޙާރިޘް (ރަޟިޔަﷲ ޢަންހު) ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ:

((مَا رَأَيْتُ أَحَدًا أَكْثَرَ تَبَسُّمًا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ))

މާނައީ: "ރަސޫލުﷲ (ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ) އަށްވުރެ ގިނައިން ހިނިތުންވެވަޑައިގަންނަވާތީ ދެކެވަޑައިގެންނެވި އެހެން އެއްވެސް ބޭކަލަކު ތިމަންކަލޭގެފާނު ނުދެކެމެވެ."

މިއިން ދޭހަވަނީ ދިރިއުޅުމުގެ ދަތި އުނދަގޫ ވަގުތުތަކުގައިވެސް އަދި ބުރަ މަސްއޫލިއްޔަތުތައް އުފުއްލަވަމުންވެސް، އެކަލޭގެފާނު މީހުންނާ ބައްދަލުކުރެއްވީ ހިނިތުންވުމާއެކު ކަމެވެ.

ރަސޫލާގެ ޙަޔާތްޕުޅުން ފެންނަ މިސާލުތަކަށް ބަލާއިރު، ޖަރީރު ބިން ޢަބްދުﷲ (ރަޟިޔަﷲ ޢަންހު) ވިދާޅުވެފައިވާ ބަސްފުޅެއް ފާހަގަކޮށްލެވެއެވެ. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވަނީ؛ "އަހަރެން އިސްލާމްވީ ފަހުން، އެކަލޭގެފާނާ ބައްދަލުވާން އެދިއްޖެ ކޮންމެ ހިނދެއްގައި އެކަމަށް ހުއްދަ ދެއްވައެވެ. އަދި އަހަރެންނަށް ފެނިވަޑައިގަންނަވާ ކޮންމެ ފަހަރަކު ހިނިތުންވެ ވަޑައިގަންނަވައެވެ." (މުއްތަފަޤުން ޢަލައިހި). މިއީ މީހުންގެ ހިތްތަކުގައި ލޯތްބާއި އިޙްތިރާމް އުފެއްދުމަށްޓަކައި ކިހާ މުހިންމު ސިފައެއްކަން މިކަމުން ދޭހަވެއެވެ.

ކީރިތި ޤުރުއާނުގައިވެސް ވަނީ މީހުންނާ މުޢާމަލާތުކުރުމުގައި ރީތި ބަހުން ވާހަކަދެއްކުމަށާއި ހިތްހެޔޮކަން އިސްކުރުމަށް އިރުޝާދު ދެއްވާފައެވެ. އަލްބަޤަރާ ސޫރަތުގެ 263 ވަނަ އާޔަތުގައި މާތް ﷲ ވަޙީކުރައްވާފައިވެއެވެ:

((قَوْلٌ مَّعْرُوفٌ وَمَغْفِرَةٌ خَيْرٌ مِّن صَدَقَةٍ يَتْبَعُهَا أَذًى))

މާނައީ: "ފަހުން އެކަމުގެ އުނދަގޫ ފޯރާ ޞަދަޤާތަކަށްވުރެ (އެބަހީ: ޞަދަޤާތް ދިނުމަށްފަހު ކަލާގޮވައި އުނދަގޫކުރާ ޞަދަޤާތަކަށްވުރެ)، ހެޔޮބަސް ބުނުމާއި، (މީހުންގެ ކުށް) މާފުކުރުން މާ ހެޔޮކަން ބޮޑެވެ."

ހިނިތުންވުމަކީ "ހެޔޮ ބަހުގެ" ޢަމަލީ އެއް ސިފައެވެ. އެހެނީ ހިނިތުންވުމުން ދޭހަކޮށްދެނީ ރުހުމާއި، ޤަބޫލުކުރުމާއި، ހިތްހެޔޮކަމެވެ.

މީގެއިތުރުން، ހެޔޮކަމުގެ ތެރެއިން އެއްވެސް ކަމަކީ ކުޑަ ކަމެއް ކަމުގައި ދެކި ދޫކޮށްނުލުމަށް ރަސޫލާ (ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ) ވަނީ އަންގަވާފައެވެ. މުސްލިމް ރިވާކުރެއްވި ޙަދީޘެއްގައި ވެއެވެ:

((لاَ تَحْقِرَنَّ مِنَ الْمَعْرُوفِ شَيْئًا وَلَوْ أَنْ تَلْقَى أَخَاكَ بِوَجْهٍ طَلْقٍ))

މާނައީ: "ހެޔޮކަމުގެ ތެރެއިން އެއްވެސް ކަމަކީ ކުޑަ ކަމެއް ކަމުގައި ދެކި، އެކަމެއް ދޫކޮށްނުލާށެވެ. އެއީ ތިބާގެ އަޚާއާ ބައްދަލުވާއިރު އުފާވެރި މޫނަކާއެކު ބައްދަލުކުރުން ކަމުގައި ވިޔަސް މެއެވެ."

މިއިން އަންގައިދެނީ ހިނިތުންވުމަކީ ކިތަންމެ ކުޑަ ކަމެއް ކަމުގައި ހީވިޔަސް، އިސްލާމްދީނުގެ މީޒާނުގައި އެއީ ފަރުވާކުޑަ ނުކުރެވޭނެ މުހިންމު ޢަމަލެއް ކަމެވެ.

ޚުލާޞާކޮށް ދަންނަވާނަމަ، ހިނިތުންވުމަކީ ހިތްތަކުގެ ތަޅުދަނޑިއެވެ. ނުދަންނަ މީހަކަށް ހިނިތުންވެލުމުން އެ ދެމެދުގައިވާ ބީރައްޓެހިކަން ފިލައިދެއެވެ. ވީމާ، އަޅުގަނޑުމެންގެ ދިރިއުޅުމުގެ ކޮންމެ ދުވަހަކު، މައިންބަފައިންނާއި، އަނބިދަރިންނާއި، ރަޙުމަތްތެރިންނާއި އަދި މަގުމަތިން ދިމާވާ މީހުންނާ ބައްދަލުވާއިރު ހިނިތުންވުމަކީ އާދައަކަށް ހަދަންޖެހެއެވެ. އެއީ ﷲ ގެ ރުހިވޮޑިގަތުން ލިބި، އަދި އަނެކާގެ ހިތަށް އުފާވެރިކަން ގެނެސްދޭ ޞަދަޤާތެކެވެ.