ބުދަ، 18 ނޮވެމްބަރު 2026
ދީން

ހުކުރު ދުވަހުގެ މާތްކަމާއި އިސްލާމީ އުންމަތުގައި އެ ދުވަހަށް ދެވިފައިވާ ޚާއްޞަ މަޤާމު

ހުކުރު ދުވަހުގެ މާތްކަމާއި އިސްލާމީ އުންމަތުގައި އެ ދުވަހަށް ދެވިފައިވާ ޚާއްޞަ މަޤާމު

އިސްލާމްދީނުގައި ހަފުތާގެ ދުވަސްތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ މާތްވެގެންވާ އަދި އެންމެ ބަރަކާތްތެރި ދުވަހަކީ ހުކުރު ދުވަހެވެ. މުސްލިމުންގެ ގާތުގައި "ސައްޔިދުލް އަޔާމް" ނުވަތަ ދުވަސްތަކުގެ ސައްޔިދުގެ ގޮތުގައި މާނަކުރެވޭ މި ދުވަހަކީ އިސްލާމީ އުންމަތަށް ލިބިފައިވާ ހަފުތާގެ ޢީދު ދުވަހެވެ. މި ދުވަހަށް ދެވިފައިވާ ޚާއްޞަ އިޙްތިރާމާއި އަހައްމިއްޔަތުކަމުގެ ސަބަބުން، މިއީ ރޫޙާނީގޮތުންނާއި އިޖުތިމާޢީގޮތުން މުސްލިމުންގެ ދިރިއުޅުމާ ނުހަނު ބޮޑަށް ގުޅެވިފައިވާ ދުވަހެކެވެ.

މި ދުވަހުގެ އަހައްމިއްޔަތުކަން އެންމެ ބޮޑަށް ހާމަވެގެންދަނީ ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި "ސޫރަތުލް ޖުމުޢާ" ގެ ނަމުގައި ޚާއްޞަ ސޫރަތެއް ބާވައިލައްވާފައިވުމުންނެވެ. އެ ސޫރަތުގައި މާތް ﷲ ވަޙީކުރައްވާފައިވެއެވެ: "يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا نُودِيَ لِلصَّلَاةِ مِن يَوْمِ الْجُمُعَةِ فَاسْعَوْا إِلَىٰ ذِكْرِ اللَّهِ وَذَرُوا الْبَيْعَ ۚ ذَٰلِكُمْ خَيْرٌ لَّكُمْ إِن كُنتُمْ تَعْلَمُونَ" (ސޫރަތުލް ޖުމުޢާ: 9). މި އާޔަތުގެ މާނައަކީ: "އޭ އީމާންވެއްޖެ މީސްތަކުންނޭވެ! ހުކުރު ދުވަހު (ހުކުރު) ނަމާދަށް ގޮވައިލެވޭހިނދު، ﷲ ހަނދުމަކުރުމަށް (އެބަހީ: ހުކުރު ނަމާދަށާއި ޚުޠުބާއަށް) ތިޔަބައިމީހުން އަވަސްވެގަންނާށެވެ! އަދި ވިޔަފާރިކުރުން ދޫކޮށްލާށެވެ! ތިޔަބައިމީހުން ދަންނަކަމުގައިވާނަމަ، އެގޮތް ތިޔަބައިމީހުންނަށް ހެޔޮކަން ބޮޑުވެގެންވެއެވެ." މިއިން ދޭހަވަނީ ހުކުރު ނަމާދާއި އެ ދުވަހުގެ އަޅުކަންތަކަކީ އެހެން އެންމެހައި ދުނިޔެވީ ކަންކަމަށްވުރެ އިސްކަންދޭންޖެހޭ މުހިންމު ކަމެއް ކަމެވެ.

ކީރިތި ރަސޫލާ ﷺ ގެ ޙަދީޘްފުޅުތަކުން އިނގޭގޮތުގައި، އިރުއަރާ އެންމެ ހެޔޮވެގެންވާ ދުވަހަކީ ހުކުރު ދުވަހެވެ. އަބޫ ހުރައިރާ رضي الله عنه ގެ ކިބައިން ރިވާވެގެންވާ ޙަދީޘެއްގައި ކީރިތި ރަސޫލާ ﷺ ޙަދީޘް ކުރެއްވިއެވެ: "خَيْرُ يَوْمٍ طَلَعَتْ عَلَيْهِ الشَّمْسُ يَوْمُ الْجُمُعَةِ، فِيهِ خُلِقَ آدَمُ، وَفِيهِ أُدْخِلَ الْجَنَّةَ، وَفِيهِ أُخْرِجَ مِنْهَا، وَلَا تَقُومُ السَّاعَةُ إِلَّا فِي يَوْمِ الْجُمُعَةِ" (ޞަޙީޙު މުސްލިމް). މި ޙަދީޘްފުޅުގެ މާނައަކީ: "އިރުއަރާ އެންމެ ހެޔޮވެގެންވާ ދުވަހަކީ ހުކުރު ދުވަހެވެ. އެ ދުވަހު އާދަމްގެފާނު ޚަލްޤުކުރެއްވިއެވެ. އަދި އެ ދުވަހު އެކަލޭގެފާނު ސުވަރުގެއަށް ވަންނެވިއެވެ. އަދި އެ ދުވަހު އެކަލޭގެފާނު ސުވަރުގެއިން ނެރުއްވިއެވެ. އަދި ޤިޔާމަތް ދުވަސް ޤާއިމުވާހުށީވެސް ހުކުރު ދުވަހެއްގައެވެ." މިއިން އެނގެނީ ކާއިނާތުގެ އެންމެ ބޮޑެތި ޙާދިސާތައް ހިންގެވީ އަދި ހިނގާނީވެސް މި މާތް ދުވަހު ކަމެވެ.

ހުކުރު ދުވަހަކީ ފާފަފުއްސެވުމުގެ ބޮޑު ފުރުޞަތެއް ލިބިގެންދާ ދުވަހެކެވެ. ކީރިތި ރަސޫލާ ﷺ ޙަދީޘް ކުރައްވާފައިވެއެވެ: "الصَّلَوَاتُ الْخَمْسُ، وَالْجُمُعَةُ إِلَى الْجُمُعَةِ، وَرَمَضَانُ إِلَى رَمَضَانَ، مُكَفِّرَاتٌ مَا بَيْنَهُنَّ إِذَا اجْتُنِبَتِ الْكَبَائِرُ" (ޞަޙީޙު މުސްލިމް). މާނައީ: "ފަރުޟު ފަސް ނަމާދާއި، އެއް ހުކުރުން އަނެއް ހުކުރަށް، އަދި އެއް ރަމަޟާން މަހުން އަނެއް ރަމަޟާން މަހަށް، އެ ދެމެދުގައިވާ ކުދި ފާފަތަކުގެ ކައްފާރާއެއް ކަމުގައިވެއެވެ. އެއީ ބޮޑެތި ފާފަތަކުން ދުރުހެލިވެގެންވާ ނަމައެވެ." އަދި އެ ދުވަހުގައި ދުޢާ އިޖާބަކުރައްވާ ޚާއްޞަ ވަގުތެއްވާކަމާއި، އެ ވަގުތުގައި އަޅާއަށް އެދޭ ހެޔޮ ދުޢާ މާތް ﷲ އިޖާބަކުރައްވާނެކަން ޙަދީޘްތަކުން ސާބިތުވެއެވެ. ޢިލްމުވެރިން ބަޔާންކުރައްވާ ގޮތުގައި އެއީ ޢަޞްރު ނަމާދަށްފަހު އިރުއޮއްސުމާ ދެމެދުގައިވާ ވަގުތެވެ.

މި ދުވަހުގެ ފުރިހަމަ ދަރުމައާއި ބަރަކާތް ހޯދުމަށްޓަކައި އިސްލާމްދީނުގައި ޚާއްޞަ ސުންނަތްތަކެއް އިރުޝާދު ދެއްވާފައިވެއެވެ. އެގޮތުން ހުކުރު ނަމާދަށް ދިއުމުގެ ކުރިން ހިނައިގަތުމާއި، ރީތި ފޭރާމެއް ލައި ޢަޠަރު އުނގުޅުމާއި، ސޫރަތުލް ކަހްފި ކިޔެވުން ހިމެނެއެވެ. މީގެއިތުރުން ކީރިތި ރަސޫލާ ﷺ އަށް ގިނަގިނައިން ޞަލަވާތް ކިޔެވުމާއި، މިސްކިތަށް އަވަހަށް ގޮސް ޚުޠުބާ އަޑުއެހުމަކީވެސް އެ ދުވަހު ކުރުން ނުހަނު މާތްވެގެންވާ ކަންކަމެވެ.

ޚުލާޞާކޮށް ދަންނަވާނަމަ، ހުކުރު ދުވަހަކީ މުސްލިމުންނަށް ލިބިފައިވާ ރޫޙާނީ ބޮޑު ނިޢުމަތެކެވެ. އެ ދުވަހުގެ މާތްކަން ދަނެ، ޤުރުއާނާއި ސުންނަތުން ސާބިތުވާ ދީނީ އިރުޝާދުތަކާ އެއްގޮތަށް ޢަމަލުތައް ބައްޓަންކުރުމަކީ ކޮންމެ މުސްލިމަކުވެސް ސަމާލުކަން ދޭންޖެހޭނެ މުހިންމު ކަމެކެވެ.