ބުދަ، 18 ނޮވެމްބަރު 2026
ދުނިޔެ

ގުދުސް ދެބައިކޮށްލައި އިސްރާއީލުން ޔަހޫދީ އާބާދީއެއް ގާއިމްކުރަނީ

ގުދުސް ދެބައިކޮށްލައި އިސްރާއީލުން ޔަހޫދީ އާބާދީއެއް ގާއިމްކުރަނީ

ފަލަސްތީނުގެ ދައުލަތެއް ޤާއިމުކުރުމަށް އެ ޤައުމުން ބޭނުންވާ ބިން އަލް ޤުދުސްގެ މެދުން ހުރަސްކޮށް، ޔަހޫދީ އާބާދީއެއް ޤާއިމުކުރުމުގެ ޕްލޭނަކަށް އިސްރާއީލުގެ ކެބިނެޓުން ހުއްދަ ދީފިއެވެ.


ބައިނަލްއަޤްވާމީ ގޮތުން ގިނަ ބައެއްގެ ފާޑުކިޔުން އަމާޒުވި މި ޕްލޭނަށް ހުއްދަ ދިންކަން އިސްރާއީލުގެ ފިނޭންސް މިނިސްޓަރ ބެޒަލީލް ސްމޮޓްރިޗް ބުދަ ދުވަހު ނެރުނު ބަޔާނެއްގައި ވަނީ ހާމަކުރައްވާފައެވެ.


"އީ1" ގެ ނަން ދީފައިވާ މި މަޝްރޫއަކީ އިސްރާއީލުން ހިފާފައިވާ ހުޅަނގު އައްސޭރި ދެބައިކޮށް، އިރުމަތީ ގުދުސް އެ ސަރަހައްދުން ވަކިކޮށްލާނެ މަޝްރޫއެކެވެ. ސްމޮޓްރިޗް ބުނި ގޮތުގައި، އިސްރާއީލްގެ މިނިސްޓްރީ އޮފް ޑިފެންސްގެ ޕްލޭނިންގ ކޮމިޝަނުން މިކަމަށް އެންމެފަހުގެ ހުއްދަ ދިނީ ބުދަ ދުވަހުއެވެ.


"އީ1 އާއެކު، އަހަރުތަކެއް ވަންދެން ވެފައިވާ ވައުދުތައް އަޅުގަނޑުމެން މިތިބަ ފުއްދަނީ، ފަލަސްތީނުގެ ދައުލަތެއްގެ ވާހަކަ މޭޒުމަތިން ފޮހެވިގެން ދަނީ ހަމައެކަނި ޝިއާރުތަކަކުން ނޫން، ޢަމަލުން." އިސްރާއީލުގެ ހަރުކަށި ސަރުކާރުގެ ކޯލިޝަންގައި ހިމެނޭ ސްމޮޓްރިޗް ބުންޏެވެ.


މި މަޝްރޫއު އަލުން ފެށުމުން، ބައިނަލްއަޤްވާމީ މައިދާނުގައި އިސްރާއީލު އިތުރަށް އެކަހެރިވެދާނެ ކަމަށް ބެލެވެއެވެ. ސަބަބަކީ، ޣައްޒާގެ ހަނގުރާމަ ކުރިއަށް ގެންދިއުމާއި، ހުޅަނގު އައްސޭރީގައި ޔަހޫދީ އާބާދީތައް އިތުރުކުރުމުގެ ސަބަބުން ހުޅަނގުގެ ބައެއް ޤައުމުތަކުން ވަނީ ސެޕްޓެމްބަރު މަހު އދ. ގައި ފަލަސްތީނުގެ ދައުލަތެއް ބަލައިގަތުމުގެ ވިސްނުން ގެންގުޅޭކަން ހާމަކޮށްފައެވެ.

މިކަމާ ގުޅިގެން އދ. ގެ ތަރުޖަމާނު ސްޓެފަން ޑުޖަރިކް ވިދާޅުވީ، "މި ވަކި އާބާދީ ފުޅާކުރުމަށް ނިންމި ނިންމުން ކުށްވެރިކުރާ ކަމަށެވެ. މިއީ ދެ ދައުލަތުގެ ޙައްލުގެ ހިތަށް ޚަންޖަރެއް ހެރުން ފަދަ ކަމެއްކަމަށެވެ. އާބާދީތައް ޤާއިމުކުރުމުގެ ހުރިހާ މަސައްކަތެއް ހުއްޓާލުމަށް އިސްރާއީލު ސަރުކާރަށް ގޮވާލާ ކަމަށްވެސް އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ.


ފަލަސްތީނުގެ ޚާރިޖީ ވުޒާރާއިން ވެސް މި ނިންމުން ކުށްވެރިކޮށް ބުނީ، "އީ1" ގެ ސަބަބުން އެ ސަރަހައްދުގައި ދިރިއުޅޭ ފަލަސްތީނުގެ ރައްޔިތުން އެކަހެރިވެ، ދެ ދައުލަތުގެ ޙައްލު ލިބުމުގެ ފުރުސަތު ނެތިގެންދާނެ ކަމަށެވެ.

ބްރިޓިޝް ފޮރިން މިނިސްޓަރ ޑޭވިޑް ލެމީ އެކްސްގައި ވިދާޅުވީ، "މިކަން ތަންފީޒުކޮށްފިނަމަ، ފަލަސްތީނުގެ ދައުލަތެއް ދެބައިވެ، ބައިނަލްއަޤްވާމީ ޤާނޫނާ ވަރަށް ފާޅުކަން ބޮޑު ގޮތަކަށް ޚިލާފުވެ، ދެ ދައުލަތުގެ ޙައްލަށް ވަރަށް ނާޒުކު ހީނަރުކަމެއް އަންނާނެ،" ކަމަށެވެ.

ޖަރުމަނުވިލާތުގެ ސަރުކާރުގެ ތަރުޖަމާނަކު ވެސް ވަނީ މި އަމަލަކީ ބައިނަލްއަޤްވާމީ ޤާނޫނާ ޚިލާފު، އަދި ދެ ދައުލަތުގެ ޙައްލަށް ހުރަސްއަޅާނެ ކަމެއްގެ ގޮތުގައި ސިފަކުރައްވާފައެވެ.

އިސްރާއީލުގެ ބޮޑުވަޒީރު ބެންޖަމިން ނަތަންޔާހޫ "އީ1" އާ ބެހޭގޮތުން ވަކި އެއްޗެއް ބުނެފައި ނުވި ނަމަވެސް، އާދީއްތަ ދުވަހު ހުޅަނގު އައްސޭރީގެ އެހެން އާބާދީއަކަށް ކުރި ޒިޔާރަތެއްގައި ބުނެފައިވަނީ، "މީގެ 25 އަހަރު ކުރިން ފެށިގެން މި ބިމުގައި ޔަހޫދީންގެ ބާރު ހިފެހެއްޓުމަށާއި، ފަލަސްތީނުގެ ދައުލަތެއް ޤާއިމުވުން ހުއްޓުވުމަށް ކުރެވެން ހުރި ހުރިހާ ކަމެއް ކުރާނެކަމަށެވެ.


ދެ ދައުލަތުގެ ޙައްލަކީ، އިރުމަތީ ގުދުސް، ހުޅަނގު އައްސޭރި އަދި ޣައްޒާގެ މައްޗަށް އެކުލެވޭ ފަލަސްތީނުގެ ދައުލަތެއް، އިސްރާއީލާ އެކު އަމާންކަމާއެކު އޮތުމެވެ. "އީ1" ޕްލޭނަކީ މީގެ ކުރިން 2012 އަދި 2020 ވަނަ އަހަރު، އެމެރިކާ އަދި ޔޫރަޕުގެ ޤައުމުތަކުގެ އިޢުތިރާޒާ ގުޅިގެން ހުއްޓުވާފައި އޮތް ޕްލޭނެކެވެ. މި ޕްލޭންގެ ދަށުން ގާތްގަނޑަކަށް 3,400 ހައުސިންގ ޔުނިޓް ބިނާކުރުމަށް ވަނީ ހަމަޖެހިފައެވެ.


އިސްރާއީލުގެ އާބާދީތަކުގެ ހަރަކާތްތައް މޮނިޓަރ ކުރާ ޖަމިއްޔާއެއް ކަމަށްވާ "ޕީސް ނައު" އިން ބުނާ ގޮތުގައި، މަޝްރޫއުގެ އިންފްރާސްޓްރަކްޗަރގެ މަސައްކަތް މަދު މަސްކޮޅެއްގެ ތެރޭގައި ފެށި، އިމާރާތް ކުރުމުގެ މަސައްކަތް އަހަރެއްހާ ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ފެށިދާނެއެވެ.

ބައިނަލްއަޤްވާމީ މުޖުތަމަޢުގެ ގިނަ ޤައުމުތަކުން ދެކޭ ގޮތުގައި، ހުޅަނގު އައްސޭރީގައި އިސްރާއީލުން ޤާއިމުކުރާ ޔަހޫދީ އާބާދީތަކަކީ ބައިނަލްއަޤްވާމީ ޤާނޫނުތަކާ ޚިލާފު ތަންތަނެވެ. ނަމަވެސް އިސްރާއީލުން މިކަމާ ދެކޮޅު ހަދަމުން، އެއީ ތާރީޚީ އަދި ދީނީ ގޮތުން އެމީހުންނަށް މިލްކުވެގެންވާ ބިމެއް ކަމަށާއި، އެ އާބާދީތަކަކީ ޤައުމީ ސަލާމަތަށް މުހިންމު ތަންތަން ކަމަށް ބުނެއެވެ.