ދުޢާ: މުއުމިނުންގެ އެންމެ ވަރުގަދަ ހަތިޔާރު!
މުސްލިމަކަށް ދުނިޔެއާއި އާޚިރަތުގެ ހުރިހާ ކަމެއްގައި ވެސް އެންމެ ބޮޑު ބާރަކަށް، އެންމެ ވަރުގަދަ ހަތިޔާރަކަށް ވެގެންދަނީ ދުޢާއެވެ. ދުޢާއަކީ ހަމައެކަނި އެދުމެއް ނުވަތަ ގޮވާލުމެއް ނޫނެވެ. އެއީ އަޅާ އާއި އޭނާގެ ޚާލިޤު، މާތް ﷲ ސުބުޙާނަހޫ ވަތަޢާލާ އާ ދެމެދުގައިވާ އެންމެ ވަރުގަދަ ގުޅުމެވެ. އެ ގުޅުމުގެ ސަބަބުން އަޅާގެ ހިތަށް ހަމަޖެހުމާއި އުފާވެރިކަން ލިބި، އޭނާގެ ދިރިއުޅުމަށް ބަދަލު އާދެއެވެ.
ދުޢާގެ މަތިވެރިކަން ވަނީ ކީރިތި ޤުރުއާނާއި ކީރިތި ރަސޫލާ (ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ) ގެ ސުންނަތުން ސާބިތުވެފައެވެ. ދުޢާކުރުމަށް މާތް ﷲ ވަނީ އަޅުތަކުންނަށް އަމުރުކުރައްވާފައެވެ. އަދި ދުޢާކުރާ މީހުންގެ ދުޢާ އިޖާބަކުރައްވާނެކަމުގެ ޔަޤީންކަން ދެއްވާފައެވެ. މާތް ﷲ ސުބުޙާނަހޫ ވަތަޢާލާ ވަޙީކުރައްވާފައިވެއެވެ: "وَإِذَا سَأَلَكَ عِبَادِي عَنِّي فَإِنِّي قَرِيبٌ ۖ أُجِيبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذَا دَعَانِ ۖ فَلْيَسْتَجِيبُوا لِي وَلْيُؤْمِنُوا بِي لَعَلَّهُمْ يَرْشُدُونَ" (މާނައީ: "އަދި ތިމަންރަސްކަލާނގެއާ މެދު ތިމަންރަސްކަލާނގެ އަޅުތަކުން ކަލޭގެފާނާ ސުވާލުކޮށްފިނަމަ، ފަހެ، ހަމަކަށަވަރުން ތިމަންރަސްކަލާނގެ ވޮޑިގެންވަނީ ގާތުގައެވެ. ތިމަންރަސްކަލާނގެއަށް ދުޢާކޮށްފިނަމަ، ދުޢާކުރާ މީހާގެ ދުޢާ ތިމަންރަސްކަލާނގެ އިޖާބަކުރައްވަމެވެ. ފަހެ، އެއުރެން ތިމަންރަސްކަލާނގެއަށް އިޖާބަދޭށެވެ! އަދި އެއުރެން ތިމަންރަސްކަލާނގެއަށް އީމާންވާށެވެ! (އެއީ) އެއުރެންނަށް ތެދުމަގު ލިބުމަށްޓަކައެވެ.") [1]. އަދިވެސް ވަޙީކުރައްވާފައިވެއެވެ: "وَقَالَ رَبُّكُمُ ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ ۚ إِنَّ الَّذِينَ يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبَادَتِي سَيَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ دَاخِرِينَ" (މާނައީ: "އަދި ތިޔަބައިމީހުންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ وحى ކުރެއްވިއެވެ. ތިޔަބައިމީހުން ތިމަންރަސްކަލާނގެއަށް ދުޢާކުރާށެވެ! ތިމަންރަސްކަލާނގެ ތިޔަބައިމީހުންގެ ދުޢާ އިޖާބަކުރައްވާ ހުށީމެވެ. ހަމަކަށަވަރުން، ތިމަންރަސްކަލާނގެއަށް އަޅުކަންކުރުމަށް ކިބުރުވެރިވާ މީހުން ނިކަމެތިވެގެންވާ حال ގައި ނަރަކަޔަށް ވަންނާނެތެވެ.") [2]. މި އާޔަތްތަކުން އެނގިގެންދާ ގޮތުގައި، ދުޢާކުރުމަކީ ހަމައެކަނި އެދުމެއް ނޫނެވެ. އެއީ އަޅުކަމެއް ވެސް މެއެވެ. ދުޢާ ނުކޮށް ކިބުރުވެރިވާ މީހުންނަށް ނަރަކައިގެ ޢަޛާބު އޮތްކަމުގެ އިންޒާރު މި އާޔަތުން ދެއްވައެވެ.
ކީރިތި ރަސޫލާ (ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ) ވަނީ ދުޢާގެ މަތިވެރިކަން ބަޔާންކުރައްވާ އަދި އެއީ މުއުމިނާގެ ހަތިޔާރުކަން އަންގަވާފައެވެ. ކީރިތި ރަސޫލާ (ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ) ޙަދީޘް ކުރައްވާފައިވެއެވެ: "الدُّعَاءُ هُوَ الْعِبَادَةُ" (މާނައީ: "ދުޢާއަކީ ހަމަ އަޅުކަމެވެ.") [3]. މި ޙަދީޘްފުޅުން ދުޢާގެ މުހިންމުކަން ވަރަށް ރަނގަޅަށް ސާބިތުވެއެވެ. އަދި ދުޢާއަކީ ﷲގެ ނިޔާ ބަދަލުކުރުމުގެ ބާރު ލިބިފައިވާ ކަމެއްކަން ވެސް ސުންނަތުން އެނގެއެވެ. އިތުރު އެކަލޭގެފާނު ޙަދީޘް ކުރައްވާފައިވެއެވެ: "لَا يَرُدُّ الْقَضَاءَ إِلَّا الدُّعَاءُ" (މާނައީ: "ޤަޟާ (ﷲގެ ނިޔާ) ދުރުކުރާނީ ހަމައެކަނި ދުޢާއެވެ.") [4]. މިހެންކަމުން، ދުޢާއަކީ މުސްލިމުންގެ އެންމެ ވަރުގަދަ ހަތިޔާރެވެ. އެއީ މުޞީބާތްތަކުން ސަލާމަތްވުމަށް، ދަތިތަކުން އަރައިގަތުމަށް އަދި ﷲގެ ޙަޟްރަތުން ވާގި އެދުމަށް ލިބިފައިވާ އެންމެ މުހިންމު ވަސީލަތެވެ.
Ads by BMLދުޢާކުރުމުގެ ޙުކުމަކީ އިސްލާމް ދީނުގައި ވަރަށް މަތިވެރި ޙުކުމެކެވެ. ﷲ ތަޢާލާ ދުޢާކުރުމަށް އަމުރުކުރައްވާފައިވާތީއާއި، ދުޢާ ނުކޮށް ކިބުރުވެރިވާ މީހުންނަށް ނަރަކައިގެ ޢަޛާބު އޮތްކަން އަންގަވާފައިވާތީ، ދުޢާގެ އަޞްލު ޙުކުމަކީ ވާޖިބެވެ (ޢިބާދާތެއްގެ ގޮތުގައި). އަދި ދުޢާއަކީ އަޅުކަމުގެ އެންމެ މަތިވެރި ބާވަތްކަމަށް ޙަދީޘްގައި ބަޔާންވެފައިވާތީ، ޢިލްމުވެރިންގެ ބަސްފުޅުތަކުން ދުޢާއަކީ ސުންނަތެއް (އަޅުކަމުގެ ތެރެއިން) ކަމަށް ވެސް ހާމަވެއެވެ. ޚުލާޞާކޮށް ބުނާނަމަ، ދުޢާކުރުމަކީ މުސްލިމަކު ދުވަހަކުވެސް ދޫކޮށްލައިގެން ނުވާނެ ވާޖިބު ފަދަ މުހިންމު އަޅުކަމެކެވެ. ދުޢާކުރުމަކީ އަބަދުވެސް ﷲގެ ޙަޟްރަތަށް ބޭނުންޖެހިފައިވާކަން ހާމަކޮށްދޭ ކަމެކެވެ. ދުޢާކުރުމަކީ އަޅާ އާއި ﷲ އާ ދެމެދުގައިވާ ގުޅުން ބަދަހިކޮށްދޭ އެންމެ މުހިންމު އެއް ވަސީލަތެވެ. އެހެންކަމުން، ކޮންމެ ޙާލެއްގައި ވެސް ﷲ އަށް ދުޢާކުރުމަކީ ކޮންމެ މުސްލިމެއްގެ ވެސް އަސާސީ ޒިންމާއެކެވެ.
ދުޢާ އިޖާބަވުމުގެ އުންމީދު ބޮޑުވެގެންވާ ވަގުތުތަކެއް ކީރިތި ރަސޫލާ (ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ) ވަނީ ބަޔާންކޮށްދެއްވާފައެވެ. މި ވަގުތުތަކުގައި ދުޢާކުރުމަކީ މުސްލިމުންނަށް ލިބިގެންވާ ރަނުގެ ފުރުޞަތެކެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ރޭގަނޑުގެ ފަހު ތިންބައިކުޅަ އެއްބައި (އައްސަޙަރު) ހިމެނެއެވެ. އެވަގުތަކީ ﷲ ތަޢާލާ ދުނިޔޭގެ އުޑަށް ފައިބާ ވޮޑިގެންވާ ވަގުތު ކަމުގައިވާތީއެވެ. "مَن يَدْعُونِي فَأَسْتَجِيبَ لَهُ" (ތިމަންރަސްކަލާނގެއަށް ދުޢާކުރާނެ މީހަކުވޭހެއްޔެވެ؟ ފަހެ، ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެމީހެއްގެ ދުޢާ އިޖާބަކުރައްވާހުށީމެވެ.) [5]. އަދި ސަޖިދައިގައި އޮންނަ ވަގުތަކީ އަޅާ އާއި ﷲ އާ އެންމެ ކުއްތަންވާ ވަގުތެވެ. ރަސޫލާ (ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ) ޙަދީޘްފުޅެއްގައި ވެއެވެ: "أَقْرَبُ مَا يَكُونُ الْعَبْدُ مِنْ رَبِّهِ وَهُوَ سَاجِدٌ، فَأَكْثِرُوا الدُّعَاءَ" (މާނައީ: "އަޅާ އެންމެ ބޮޑަށް އޭނާގެ ވެރިރަސްކަލާނގެއާ ގާތްވެގެންވަނީ ސަޖިދައިގައި އޮއްވައެވެ. ފަހެ، ތިޔަބައިމީހުން ގިނަގިނައިން ދުޢާކުރާށެވެ.") [6]. އަދި ބަންގިއާއި ޤަމަތާ ދެމެދު ކުރާ ދުޢާ ވެސް ރައްދު ނުކުރައްވާނެ ކަމަށް ޙަދީޘްގައި ބަޔާންވެފައިވެއެވެ: "الدُّعَاءُ لَا يُرَدُّ بَيْنَ الْأَذَانِ وَالْإِقَامَةِ" [7]. މީގެ އިތުރުން، ހުކުރު ދުވަހުގެ ވަގުތެއްގައި (ޢަޞްރު ނަމާދަށްފަހު އިރުއޮއްސެންދެން ނުވަތަ އިމާމު މިންބަރުގައި އިށީނދެވަޑައިގަތުމާއި ނަމާދު ނިމެންދެން ހޭދަވާ ވަގުތު) ކުރާ ދުޢާ ވެސް އިޖާބަވާނެ ކަމަށް ރަސޫލާ (ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ) ޙަދީޘް ކުރައްވާފައިވެއެވެ [8]. ރޯދަވެރިޔާ އިފްތާރުކުރާ ވަގުތު [9] އަދި މުސާފިރުކޮށްފައި ހުންނައިރު ކުރާ ދުޢާ ވެސް އިޖާބަވާނެ ކަމަށް ޙަދީޘްގައި ވެއެވެ [10].
ދުޢާއަކީ މުސްލިމުންގެ އެންމެ ވަރުގަދަ ހަތިޔާރެވެ. އެއީ އަޅުކަމެކެވެ. އަދި ﷲގެ ޙަޟްރަތަށް ބޭނުންތައް ދަންނަވައި، އެކަލާނގެ ވާގިފުޅަށް އެދި ގޮވާލުމުގެ މަތިވެރި ވަސީލަތެވެ. އަޅާގެ ހިތް ﷲ އަށް ހުސްކޮށް، އިޚްލާޞްތެރިކަމާއެކު މި މާތް އަޅުކަން އަދާކުރުމަށް އަބަދުވެސް އަހައްމިއްޔަތުކަން ދޭންވާނެއެވެ. އެހެނީ، އެކަލާނގެއަށް ދަންނަވައިފިނަމަ، އެކަލާނގެ އިޖާބަ ދެއްވާނެކަމުގެ ޔަޤީންކަން ވަނީ ޤުރުއާނާއި ސުންނަތުން ލިބިފައެވެ.
މަސްދަރުތައް:
[1] ސޫރަތުލް ބަޤަރާ، 186 ވަނަ އާޔަތް.
[2] ސޫރަތުލް ޣާފިރު، 60 ވަނަ އާޔަތް.
[3] ސުންނަން އަބީ ދާވޫދު، ޙަދީޘް ނަންބަރު 1479 (ޞަޙީޙު).
[4] ސުންނަން އައްތިރްމިޛީ، ޙަދީޘް ނަންބަރު 2139 (ޙަސަން ޣަރީބު).
[5] ޞަޙީޙުލް ބުޚާރީ، ޙަދީޘް ނަންބަރު 1145.
[6] ޞަޙީޙު މުސްލިމް، ޙަދީޘް ނަންބަރު 482.
[7] ސުންނަން އަބީ ދާވޫދު، ޙަދީޘް ނަންބަރު 521 (ޞަޙީޙު).
[8] ޞަޙީޙުލް ބުޚާރީ، ޙަދީޘް ނަންބަރު 935.
[9] ސުންނަން އައްތިރްމިޛީ، ޙަދީޘް ނަންބަރު 2526 (ޙަސަން).
[10] ސުންނަން އަބީ ދާވޫދު، ޙަދީޘް ނަންބަރު 1536 (ޙަސަން).
Ads by MACL
