ބުދަ، 18 ނޮވެމްބަރު 2026
ދީން

ދުންފަތުގެ އިސްތިއުމާލުކުރުމަކީ އިސްލާމް ދީނުގައި ހުއްދަކަމެއް ނޫނެވެ!

ދުންފަތުގެ އިސްތިއުމާލުކުރުމަކީ އިސްލާމް ދީނުގައި ހުއްދަކަމެއް ނޫނެވެ!

އިސްލާމް ދީނަކީ އިންސާނުންގެ ދިރިއުޅުމުގެ ހުރިހާ ކަމަކަށް ފުރިހަމަ މަގުދައްކައިދޭ ދީނެކެވެ. މި ދީނުގައި ހުއްދަ ކުރައްވާފައިވާ ކަންތައްތަކަކީ އިންސާނުންނަށް ފައިދާ ހުރި، ރަނގަޅު ކަންތައްތަކެވެ. އަދި ޙަރާމް ކުރައްވާފައިވާ ކަންތައްތަކަކީ އިންސާނުންނަށް ގެއްލުން ހުރި، ނުބައި ކަންތައްތަކެވެ. ދުންފަތުގެ އިސްތިއުމާލުކުރުމަކީ، ޒަމާނީ ދިރާސާތަކުން ސާބިތުވާ ގޮތުގައި، ހަށިގަނޑަށާއި، މުދަލަށާއި، އަނެކުންނަށް ވެސް ގެއްލުން ދޭ ކަމެކެވެ. މި ސަބަބުތަކަށްޓަކައި، އިސްލާމީ ޢިލްމުވެރިންގެ ބޮޑު ޖަމާޢަތެއް ވަނީ ދުންފަތުގެ އިސްތިއުމާލުކުރުން ޙަރާމް ކަމަށް ނިންމަވާފައެވެ. މި ނިންމެވުމަށް ތާއީދުކުރާ ކީރިތި ޤުރުއާނާއި ރަސޫލާގެ ހަދީސްފުޅުތަކުގެ ދަލީލުތައް ތިރީގައި މިވަނީއެވެ.

1. ގެއްލުން ދިނުން މަނާކުރެއްވުން (ޙަދީޘްގެ ދަލީލު)

އިސްލާމް ދީނުގެ އެންމެ އަސާސީ އެއް ޤަވާއިދަކީ އަމިއްލަ ނަފްސަށާއި، އަނެކުންނަށް ގެއްލުން ދިނުން މަނާކުރެއްވުމެވެ. ދުންފަތުގެ އިސްތިއުމާލުކުރުމަކީ ސިއްޙަތަށް ނުރައްކާތެރި، އެތައް ބަލިތަކެއް ޖައްސާ ކަމެއްކަން ޑޮކްޓަރުން ވަނީ ސާބިތުކޮށްދީފައެވެ.

ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلم ޙަދީޘް ކުރައްވާފައިވެއެވެ.
"لَا ضَرَرَ وَلَا ضِرَارَ"

މާނައީ: "ގެއްލުން ދިނުމެއް ނުވާނެއެވެ. އަދި ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ގެއްލުމަކުން ދިނުމެއް ވެސް ނުވާނެއެވެ.

މި ޙަދީޘްފުޅުގެ އަލީގައި، އަމިއްލަ ނަފްސަށް ގެއްލުން ދޭ ކޮންމެ ކަމެއް ވެސް އިސްލާމް ދީނުގައި މަނާވެގެންވާ ކަމަށް ޢިލްމުވެރިން ނިންމަވައެވެ. ދުންފަތަކީ ހަށިގަނޑަށް ގެއްލުން ދޭ އެއްޗެއް ކަމުން، އެއީ ޙަރާމް އެއްޗެކެވެ.

2. ނުބައި ތަކެތި ޙަރާމްކުރެއްވުން (ކީރިތި ޤުރުއާނުގެ ދަލީލު)

ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި ﷲ ސުބުޙާނަހޫ ވަތަޢާލާ ވަނީ ރަނގަޅު ތަކެއްޗާއި ނުބައި ތަކެތީގެ ވާހަކަ ބަޔާންކުރައްވާފައެވެ. އަދި ރަސޫލާ صلى الله عليه وسلمގެ ސިފަފުޅުތަކުގެ ތެރޭގައި، އެކަލޭގެފާނު ރަނގަޅު ތަކެތި ހުއްދަ ކުރައްވައި، ނުބައި ތަކެތި ޙަރާމް ކުރައްވާނެ ކަމަށް ވަނީ އަންގަވާފައެވެ.

ސޫރަތުލް އަޢުރާފްގެ 157 ވަނަ އާޔަތުގައި ﷲ ވަޙީކުރައްވާފައިވެއެވެ.
" ... وَيُحِلُّ لَهُمُ الطَّيِّبَاتِ وَيُحَرِّمُ عَلَيْهِمُ الْخَبَائِثَ ... "

މާނައީ: " ... އަދި އެކަލޭގެފާނު އެބައިމީހުންނަށް ރަނގަޅު ތަކެތި (އަލްޠައްޔިބާތު) ހުއްދަ ކުރައްވައެވެ. އަދި ނުބައި ތަކެތި (އަލްޚަބާއިޘް) ޙަރާމް ކުރައްވައެވެ. ..."

ދުންފަތުގެ އިސްތިއުމާލުކުރުމަކީ އޭގެ ވަސް ނުބައި، އަދި އޭގެ ސަބަބުން ހަށިގަނޑަށް ގެއްލުންވާ އެއްޗެއް ކަމަށް ވާތީ، އެއީ "އަލްޚަބާއިޘް" (ނުބައި ތަކެތި)ގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ކަމަށް ޢިލްމުވެރިން ނިންމަވައެވެ. އެހެންކަމުން، މި އާޔަތުގެ އަލީގައި ދުންފަތުގެ އިސްތިއުމާލުކުރުން ޙަރާމްވެގެންވެއެވެ.

3. މުދާ އިސްރާފުކުރުން މަނާކުރެއްވުން (ކީރިތި ޤުރުއާނުގެ ދަލީލު)

ދުންފަތުގެ އިސްތިއުމާލުކުރުމަކީ މާލީ ގޮތުން ބޮޑު އިސްރާފެކެވެ. އެއްވެސް ފައިދާއެއް ނެތް، އަދި ގެއްލުން ލިބޭ އެއްޗަކަށް މުދާ ހޭދަކުރުމަކީ އިސްލާމް ދީނުގައި މަނާކުރައްވާފައިވާ ކަމެކެވެ.

ސޫރަތުލް އަޢުރާފްގެ 31 ވަނަ އާޔަތުގައި ﷲ ވަޙީކުރައްވާފައިވެއެވެ.
" ... وَكُلُوا وَاشْرَبُوا وَلَا تُسْرِفُوا ۚ إِنَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ"

މާނައީ: "... އަދި ތިޔަބައިމީހުން ކައިބޮއި އުޅޭށެވެ. އަދި އިސްރާފު ނުކުރާށެވެ. ހަމަކަށަވަރުން އިސްރާފުކުރާ މީހުންދެކެ އެކަލާނގެ ލޯބިވެވޮޑިގެނެއް ނުވެއެވެ."

ދުންފަތުގެ އިސްތިއުމާލުކުރުމަށް ހޭދަކުރާ ފައިސާއަކީ ގެއްލުން ފިޔަވައި، ފައިދާއެއް ނުލިބޭ ކަމަކަށް ހޭދަކުރާ ފައިސާއެވެ. އެހެންކަމުން، މިއީ މުދާ އިސްރާފުކުރުމުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ކަމެއް ކަމަށް ޢިލްމުވެރިން ބަޔާންކުރައްވައެވެ.

4. އަމިއްލަ ނަފްސު ހަލާކުގެ ތެރެއަށް އެއްލައިލުން (ކީރިތި ޤުރުއާނުގެ ދަލީލު)

އިސްލާމް ދީނުގައި އަމިއްލަ ނަފްސު ހަލާކުގެ ތެރެއަށް އެއްލައިނުލުމަށް ވަނީ އަންގަވާފައެވެ. ދުންފަތުގެ އިސްތިއުމާލުކުރުމަކީ ހަލާކާއި ބަލިމަޑުކަމަށް މަގުފަހިކުރާ ކަމެކެވެ.

ސޫރަތުލް ބަޤަރާގެ 195 ވަނަ އާޔަތުގައި ﷲ ވަޙީކުރައްވާފައިވެއެވެ.
" ... وَلَا تُلْقُوا بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ ۛ ... "
މާނައީ: "... އަދި ތިޔަބައިމީހުންގެ އަމިއްލަ އަތްތަކުން ތިޔަބައިމީހުން ހަލާކުގެ ތެރެއަށް ނުދާށެވެ. ..."

ދުންފަތުގެ އިސްތިއުމާލުކުރުމަކީ ފުއްޕާމޭގެ ކެންސަރު، ހިތުގެ ބަލިތައް ފަދަ ނުރައްކާތެރި ބަލިތަކަށް މަގުފަހިކުރާ ކަމެއްކަން ސާބިތުވާތީ، މިއީ ހަލާކުގެ ތެރެއަށް އަމިއްލަ ނަފްސު އެއްލައިލުން ކަމަށް ޢިލްމުވެރިން ދެކެވަޑައިގަންނަވައެވެ.

ޚުލާސާ

ކީރިތި ޤުރުއާނާއި ރަސޫލާގެ ސުންނަތުން ލިބޭ މި ދަލީލުތަކަށް ބަލާއިރު، ދުންފަތުގެ އިސްތިއުމާލުކުރުމަކީ އިސްލާމް ދީނުގައި ޙަރާމްކުރައްވާފައިވާ ކަމެއްކަން ސާފުކޮށް އެނގެއެވެ. އެއީ ޞިއްޙަތަށް ގެއްލުންދޭ، މުދާ އިސްރާފުކުރާ، އަދި ނުބައި ތަކެތީގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ކަމެކެވެ. އެހެންކަމުން، ކޮންމެ މުސްލިމަކު ވެސް މި ނުރައްކާތެރި ކަމުން ދުރުހެލިވެ، ﷲގެ އަމުރުފުޅުތަކަށް ކިޔަމަންވުމަށް ގޮވާލަމެވެ.

ރިފަރެންސް ލިސްޓް:

1. ސޫރަތުލް އަޢުރާފް (7:157)، ސޫރަތުލް އަޢުރާފް (7:31)، ސޫރަތުލް ބަޤަރާ (2:195).
2. ޙަދީޘް: އިބްނު މާޖާ (2340) އާއި ދާރުޤުޠުނީ (3/77) ގައި ރިވާވެފައިވާ ޙަދީޘް: "لَا ضَرَرَ وَلَا ضِرَارَ" (މި ޙަދީޘްފުޅު ޞައްޙަ ކަމަށް ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ.)
3. އިސްލާމީ ފަތުވާ: . 10922.
4. އިސްލާމީ ފަތުވާ: އިބްނު ބާޒް، ޝައިޚް ޢަބްދުލްޢަޒީޒް.